Samaw Marasaw

‘Article 35A nata 370’ he khâpa maw? : Jammu & Kashmir hmialâ daihti kheita?



Narendra Modi chhihthapa sawhkhâ chata khahlâ tawhta India râh liata a eichhiana vaw pa-ysa tyhtuhpa nata, Kashmir zawpi ta ama chihu chaipa, India dâhpipa liata Jammu & Kashmir châta athôhna nano nanopa a pietuhpa ‘Article 370’ nata ‘Article 35(A)’-zy phie awpa/pahlei awpa cha a paryhsa haw.

He hawhta a châ nona heta, eima pahno awpa cha daihti khachâ rakha tawhna khata ‘Article 370’ liata ‘Provision’ thokha cha pananopa vaw châ ngâthlâh ha tyh pyly ta. ‘Article 35A’ deikua he eikha ta hmahta pananopa châ mâh vei.

India sawhkhâ ta he dâh mianopazy a panano khohpa vâna heta Abeipanoh zâcho tawhna khata Jammu & Kashmir liata chhihthatuhpa thokha cha khôtho pua thei lei awpa ta vaw kohki ha ta. J&K State chhôh liata telecom/Internet Services-zy chhao avaw pachhâsa ha hrapa kha a châ.

He India sawhkhâ ta Kashmir chôchâh liata bietluna a taopa heta kheita ma Kashmir nata India ziza a panano aw, tahpa cha zawpi mokhâh chaipa châ hai ta. He heta kheihawhpa lâthlôh ma India nata Kashmir zawpi zy â chhihkhei aw, tahpa cha khizaw nata zawpi ta ama sai haipa a châ hra.

Article 370 cha khâpa maw?

India Dâhpipa (Constitution) liata Article 370 heta Jammu & Kashmir State cha dâh eihhrâhpa – Ti nata râh chyhsa châ theina kyh (citizenship), O nata lyuhmo hneina kyh (ownership of property), nata chyhsapa mopakha châta adona tovyuh (fundamental rights) nano nanopa liata a eihhrâhpa ta dâh taopa ta, India râh chhôh liata y thlâh hana chôta, Jammu & Kashmir State heta cha India sawhkhâ ta a chahraoh thei leina dâh nano nanopa Article 370 heta a piepa a châ. He hawhta a châpa vâna heta India chyhsa, Jammu & Kashmir liata a y leipa, a pahrâ leipa nata ti nata râh chyhsa châna a hnei leipazy châta cha O hmo lyuhmo nata sôhdaohna tlyma/hmohropa hneina kyh liata dâh ta a pakhâ hapa a châ.

Article 370 ry liata cha, Centre sawhkhâ ta Jammu & Kashmir ôna chhôh liata cha ‘financial emergency’ phuah theina, Article 360 ta a palâsapa kha hmâh thei vei. Centre ta Emergency a phuah theina a y chhôhpa cha, ‘State chhôh liata buana/Adyuhna tlyma, râh hropa tawhta tlahnaona a y tita ngâlâhta’ Emergency he a phuah thei.

Article 370 — India Constitution Part XXI liatapa heta Jammu & Kashmir cha "Temporary, Transitional and Special provisions" ry liata State, biehneina eihhrâhpa hneina pie ta. Constitutional provisions, State hropa lâta a hmâ theipazy cha J&K liana heta cha hmâ theipa châ vei.

He dâh, Jammu & Kashmir châta pha patlua kawpa he kô 1947 khata, kha daihti nota Jammu & Kashmir Prime Minister Sheikh Abdullah, Jammu & Kashmir beipa Maharaja Hari Singh nata Jawaharlal Nehru ta PM châ awpa ta ama vaw raopa khata avaw phorâ (Draft)-pa châ ta. Abdullah heta he Article 370  he ‘temporary provisions’ ry liata sopa châ leipa sala, tahpa ta vaw pahrua ta; anodeikua he he India sawhkhâ khata vaw paryhsa vei.

Article 35(A) he khâpa maw?

Article 35A heta cha Jammu nata Kashmir ryureina Opi cha J&K ti nata râh chyhsa (permanent residents) tao theina kyh liata biehneina pie ta. He Article he Constitution (Application to J&K) Order, 1954 liata vaw baipa kha a châ. He Article he PM Nehru daihti nona khata President Rajendra Prasad ta Article 370 ry liata pahlao awpa ta a vaw paryhsapa kha a châ.

Jammu & Kashmir State Dâhpipa, kô 1956 liata hmâ pathaopa a châ nona khata, Jammu & Kashmir State chyhsa (Permanent Resident)-zy cha kô May 14, 1954 hlâta avaw pahrâ hapa tlyma, kô 1954 tawhta reipatipa ta kô 10 chhâ a vaw pahrâ hapa, J&K liata O hmo lyuhmo hneipa ta a vaw pahrâ hapazy ama châ awpa a châ, avaw tah ha hra.

He dâh hawhta a châ khiahta cha, khôtho lâ chyhsa châta cha Jammu & Kashmir liata O hmo lyuhmo hnei theipa châ khao vei.

He Article he ‘Permanent Residents Law’ tahpa ta pahnopa châ hra ta. He dâh ry liana heta, Jammu & Kashmir chyhsa/chanô, ahyrai State khôtholâ chyhsa vahpa a hneipazy ta cha, Jammu & Kashmir chyhsa châna pahlei aw ei ta, O hmo lyuhmo hnei thei khao vei ei, tahpa a châ hra. He dâh heta ama sawnah taihta a pahly hra.

Khâpa hmozy Jammu & Kashmir liata vaw tlô thei aw?

He Article 370 nata 35A ta Jammu & Kashmir State hnohta ‘Special Status’ a piepa he phiepa/pahleipa a châ ha khiahta cha, India râh chyhsa ahyrai ta he State liana heta O hmo lyuhmo hnei thei ha aw ei ta, sôhdaohna nata hmo nano nanopa ama siekhei thei ha bâ aw. He heta Kashmiri chyhsazy pachâna liata china athata pa-ysa ta — he heta ama State maluh cha Muslim hluh chaina State tawhta Hindu hluh chaina state lâta a papua ha aw, tahpa cha ama chi chaipa a châ.

Home Minister Amit Shah ta atanohta (Hriatuanoh) Rajya Sabha liata a biereipa hawhta cha, Jammu & Kashmir cha Union Territory, (Legislature) a hneipa ta taopa châ aw ta, Ladakh bia chhao Union Terrority ta sopa châ aw ta, (Without Legislature), tahpa a châ.

No comments