‘Article 35A nata 370’ he khâpa maw? : Jammu & Kashmir hmialâ daihti kheita?
Narendra Modi chhihthapa sawhkhâ chata khahlâ tawhta India râh
liata a eichhiana vaw pa-ysa tyhtuhpa nata, Kashmir zawpi ta ama chihu chaipa,
India dâhpipa liata Jammu & Kashmir châta athôhna nano nanopa a pietuhpa ‘Article
370’ nata ‘Article 35(A)’-zy phie awpa/pahlei awpa cha a paryhsa haw.
He hawhta a châ nona heta, eima pahno awpa cha daihti khachâ rakha
tawhna khata ‘Article 370’ liata ‘Provision’ thokha cha pananopa vaw châ
ngâthlâh ha tyh pyly ta. ‘Article 35A’ deikua he eikha ta hmahta pananopa châ
mâh vei.
India sawhkhâ ta he dâh mianopazy a panano khohpa vâna heta
Abeipanoh zâcho tawhna khata Jammu & Kashmir liata chhihthatuhpa thokha cha
khôtho pua thei lei awpa ta vaw kohki ha ta. J&K State chhôh liata
telecom/Internet Services-zy chhao avaw pachhâsa ha hrapa kha a châ.
He India sawhkhâ ta Kashmir chôchâh liata bietluna a taopa heta
kheita ma Kashmir nata India ziza a panano aw, tahpa cha zawpi mokhâh chaipa
châ hai ta. He heta kheihawhpa lâthlôh ma India nata Kashmir zawpi zy â
chhihkhei aw, tahpa cha khizaw nata zawpi ta ama sai haipa a châ hra.
Article 370 cha khâpa maw?
India Dâhpipa (Constitution) liata Article 370 heta Jammu & Kashmir
State cha dâh eihhrâhpa – Ti nata râh chyhsa châ theina kyh (citizenship), O
nata lyuhmo hneina kyh (ownership of property), nata chyhsapa mopakha châta
adona tovyuh (fundamental rights) nano nanopa liata a eihhrâhpa ta dâh taopa ta,
India râh chhôh liata y thlâh hana chôta, Jammu & Kashmir State heta cha
India sawhkhâ ta a chahraoh thei leina dâh nano nanopa Article 370 heta a piepa
a châ. He hawhta a châpa vâna heta India chyhsa, Jammu & Kashmir liata a y
leipa, a pahrâ leipa nata ti nata râh chyhsa châna a hnei leipazy châta cha O
hmo lyuhmo nata sôhdaohna tlyma/hmohropa hneina kyh liata dâh ta a pakhâ hapa a
châ.
Article 370 ry liata cha, Centre sawhkhâ ta Jammu & Kashmir
ôna chhôh liata cha ‘financial emergency’ phuah theina, Article 360 ta a
palâsapa kha hmâh thei vei. Centre ta Emergency a phuah theina a y chhôhpa cha,
‘State chhôh liata buana/Adyuhna tlyma, râh hropa tawhta tlahnaona a y tita
ngâlâhta’ Emergency he a phuah thei.
Article 370 — India Constitution Part XXI liatapa heta Jammu &
Kashmir cha "Temporary, Transitional and Special provisions" ry liata
State, biehneina eihhrâhpa hneina pie ta. Constitutional provisions, State
hropa lâta a hmâ theipazy cha J&K liana heta cha hmâ theipa châ vei.
He dâh, Jammu & Kashmir châta pha patlua kawpa he kô 1947 khata,
kha daihti nota Jammu & Kashmir Prime Minister Sheikh Abdullah, Jammu &
Kashmir beipa Maharaja Hari Singh nata Jawaharlal Nehru ta PM châ awpa ta ama
vaw raopa khata avaw phorâ (Draft)-pa châ ta. Abdullah heta he Article 370 he ‘temporary provisions’ ry liata sopa châ
leipa sala, tahpa ta vaw pahrua ta; anodeikua he he India sawhkhâ khata vaw
paryhsa vei.
Article 35(A) he khâpa maw?
Article 35A heta cha Jammu nata Kashmir ryureina Opi cha J&K
ti nata râh chyhsa (permanent residents) tao theina kyh liata biehneina pie ta.
He Article he Constitution (Application to J&K) Order, 1954 liata vaw baipa
kha a châ. He Article he PM Nehru daihti nona khata President Rajendra Prasad
ta Article 370 ry liata pahlao awpa ta a vaw paryhsapa kha a châ.
Jammu & Kashmir State Dâhpipa, kô 1956 liata hmâ pathaopa a
châ nona khata, Jammu & Kashmir State chyhsa (Permanent Resident)-zy cha kô
May 14, 1954 hlâta avaw pahrâ hapa tlyma, kô 1954 tawhta reipatipa ta kô 10
chhâ a vaw pahrâ hapa, J&K liata O hmo lyuhmo hneipa ta a vaw pahrâ hapazy
ama châ awpa a châ, avaw tah ha hra.
He dâh hawhta a châ khiahta cha, khôtho lâ chyhsa châta cha Jammu
& Kashmir liata O hmo lyuhmo hnei theipa châ khao vei.
He Article he ‘Permanent Residents Law’ tahpa ta pahnopa châ hra
ta. He dâh ry liana heta, Jammu & Kashmir chyhsa/chanô, ahyrai State
khôtholâ chyhsa vahpa a hneipazy ta cha, Jammu & Kashmir chyhsa châna
pahlei aw ei ta, O hmo lyuhmo hnei thei khao vei ei, tahpa a châ hra. He dâh
heta ama sawnah taihta a pahly hra.
Khâpa hmozy Jammu & Kashmir
liata vaw tlô thei aw?
He Article 370 nata 35A ta Jammu & Kashmir State hnohta ‘Special
Status’ a piepa he phiepa/pahleipa a châ ha khiahta cha, India râh chyhsa
ahyrai ta he State liana heta O hmo lyuhmo hnei thei ha aw ei ta, sôhdaohna
nata hmo nano nanopa ama siekhei thei ha bâ aw. He heta Kashmiri chyhsazy
pachâna liata china athata pa-ysa ta — he heta ama State maluh cha Muslim hluh
chaina State tawhta Hindu hluh chaina state lâta a papua ha aw, tahpa cha ama
chi chaipa a châ.
Home Minister Amit Shah ta atanohta (Hriatuanoh) Rajya Sabha liata
a biereipa hawhta cha, Jammu & Kashmir cha Union Territory, (Legislature) a
hneipa ta taopa châ aw ta, Ladakh bia chhao Union Terrority ta sopa châ aw ta, (Without Legislature), tahpa a châ.

No comments