Article : Mara chà achuna kyh eima rei tita - By Vahnei Mathipi
January 31, 2020 lia Chin State Hluttaw ( Chin State House of Representatives) ta Chin State chhôh liata achu awpa Reih 5:- LAI, LAIZO, ZOMI, KHUMI, CHO zy achuna bu Chin State Budget tawhta chhuh papua awpa tahpa biepathluna a tao.
“He Reih 5 leipa ta Reih hropa achu pasaipa châ vei” tahpa biepathluna y vei.
Anodeikua:
1. Chin State Budget cha Chin chyhsa zydua phan’awpa ta hmâ awpa châ ta, he reih 5 zy deita Chin State Budget amâ thôhkhei via awpa pha vei. Rei zy atlâhkhana (equality) y leipa ta, adona (Justice) y vei.
2. Chin State Sawkha tâkâ hmâpa ta he reih 5 zy tha patlô ta, reih hropazy chadiechahmy ta, lôhchâ ta tha pachhâ achhuahna pha leipa a lyu.
Mara châ cha Chin State Government Chief Minister pasaina châ June 11, 2014 tawh Achu pasaina a vaw to. He ary liata sawkhâ Dâh zy atlychakapa ta achu pasaina vaw teipa châ ta, atahmâ chhao he Dâh zy pasaina ta achu pazao ngâ haipa a châ.
Myanmar Constitution (2008) 22 (a) liata:-
“ Râh Sawkhâ Kôpipa (The Union) ta Chipho nanopazy reih, châ, zôthaina (fine arts), phohro (culture) zy a laiseih thei nawpa ta bao sa la, a hria aw”.
Chiphozy tovyuh vaih ta pabohsana Dâh (2015) 3 (f) liata:-
Dâh Kôpipa (Constitution) liata Chiphozy tovyuh cha â kipata ama to thei nawpa ta he Dâh taopa châ ta;
9(a) Ministry of Ethnic Affairs raihria nata biehneina zy liata:-
“ Chipho zy reih, châ, zôthaina (fine arts) phohro nata thyukheipa zy pabohsa ta vai awpa nata palaiseihsa awpata hria awpa”,
Myanmar National Education Law Paryhpathipa (2015) 20 (c) liata-
“ Râ chhôh liata a ypa chipho zydua reih, châ, phohro, zôthaina, manô mapaw thyukheipa ryu zy cha pasô ta, chipho zydua hmahsiepa nata râh hmahsiepa padua awpa ta abyuhpa pachutuhpazy a tao papua aw”.
43 (b) “ Achu tuana ( Basic level) py zy liata Myanmar reih nata pikheipa chipho reih pahlaopa ta achuna room zy lia hmâ theipa a châ”, ( Myanmar reih nata Mara reih pahlaopa ta pachu theipa a châ).
Hawtizy cha ama pikheipa reih ta achuna ama pathao cheingei awpa châ ta, chhôhkha liata hmâpa pikheipa reih ta hawtizy amâ chu leipa vâta siku kiah leipazy, siku a bâh patoh hapa hawti maluh ama hluh kaw. (Smits et al, 2008).
Eima Chin State Hluttaw nata State Sawkhâ ta he dâh zy pahno lei a pachâpa ta, sawkhâ thatlôna hmâpa ta chipho hropazy thachahra ta chahnaokhi ta, disao â chhuah ma?
Hmah la pazao ta hria pasa hualua heih chyu suh vy!
“He Reih 5 leipa ta Reih hropa achu pasaipa châ vei” tahpa biepathluna y vei.
Anodeikua:
1. Chin State Budget cha Chin chyhsa zydua phan’awpa ta hmâ awpa châ ta, he reih 5 zy deita Chin State Budget amâ thôhkhei via awpa pha vei. Rei zy atlâhkhana (equality) y leipa ta, adona (Justice) y vei.
2. Chin State Sawkha tâkâ hmâpa ta he reih 5 zy tha patlô ta, reih hropazy chadiechahmy ta, lôhchâ ta tha pachhâ achhuahna pha leipa a lyu.
Mara châ cha Chin State Government Chief Minister pasaina châ June 11, 2014 tawh Achu pasaina a vaw to. He ary liata sawkhâ Dâh zy atlychakapa ta achu pasaina vaw teipa châ ta, atahmâ chhao he Dâh zy pasaina ta achu pazao ngâ haipa a châ.
Myanmar Constitution (2008) 22 (a) liata:-
“ Râh Sawkhâ Kôpipa (The Union) ta Chipho nanopazy reih, châ, zôthaina (fine arts), phohro (culture) zy a laiseih thei nawpa ta bao sa la, a hria aw”.
Chiphozy tovyuh vaih ta pabohsana Dâh (2015) 3 (f) liata:-
Dâh Kôpipa (Constitution) liata Chiphozy tovyuh cha â kipata ama to thei nawpa ta he Dâh taopa châ ta;
9(a) Ministry of Ethnic Affairs raihria nata biehneina zy liata:-
“ Chipho zy reih, châ, zôthaina (fine arts) phohro nata thyukheipa zy pabohsa ta vai awpa nata palaiseihsa awpata hria awpa”,
Myanmar National Education Law Paryhpathipa (2015) 20 (c) liata-
“ Râ chhôh liata a ypa chipho zydua reih, châ, phohro, zôthaina, manô mapaw thyukheipa ryu zy cha pasô ta, chipho zydua hmahsiepa nata râh hmahsiepa padua awpa ta abyuhpa pachutuhpazy a tao papua aw”.
43 (b) “ Achu tuana ( Basic level) py zy liata Myanmar reih nata pikheipa chipho reih pahlaopa ta achuna room zy lia hmâ theipa a châ”, ( Myanmar reih nata Mara reih pahlaopa ta pachu theipa a châ).
Hawtizy cha ama pikheipa reih ta achuna ama pathao cheingei awpa châ ta, chhôhkha liata hmâpa pikheipa reih ta hawtizy amâ chu leipa vâta siku kiah leipazy, siku a bâh patoh hapa hawti maluh ama hluh kaw. (Smits et al, 2008).
Eima Chin State Hluttaw nata State Sawkhâ ta he dâh zy pahno lei a pachâpa ta, sawkhâ thatlôna hmâpa ta chipho hropazy thachahra ta chahnaokhi ta, disao â chhuah ma?
Hmah la pazao ta hria pasa hualua heih chyu suh vy!

No comments